Κριτικές βιβλίων

Ο Κυριακάτικος Ριζοσπάστης της 28 Δεκέμβρη 2014 αφιέρωσε το παρακάτω άρθρο στη στήλη του "ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ" σχετικά με το βιβλίο του Γιάννη Παπανικολάου για το έργο της Ελευθερίας Δροσάκη με τίτλο "Ελευθερία Δροσάκη. Μεγάλη ποιήτρια του πηλού..." Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο.

 

Κριτικές Δράσεων

Γιάννης Παπανικολάου: ένας αθόρυβος εραστής του πηλού

Τον Γιάννη Παπανικολάου τον είχα ακουστά, αλλά πες η απόσταση της Λέσβου από την Αθήνα, πες ότι αποφεύγω πια τα ταξίδια που με κουράζουν, πες ότι η Αθήνα δεν με έλκει πλέον, δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να τον γνωρίσω από κοντά. Φαίνεται όμως ότι το Σύμπαν είχε σχέδιο για την εκ του σύνεγγυς γνωριμία μας, αφού το 2018, προσκληθήκαμε απροσδόκητα από τον ίδιο, η κεραμίστρια κόρη μου Ελπίδα κι εγώ να συμμετάσχουμε στην 7η έκθεση κεραμικής, που θα οργάνωνε ο ίδιος στην γκαλερί του, ΕΞΟΔΟΣ που διατηρεί με πολύ κόπο και μόχθο, αλλά και με συγκινητική αφοσίωση από το 2014.

Όταν πληροφορήθηκα ότι η γκαλερί βρίσκεται στα Εξάρχεια, πρέπει να ομολογήσω ότι με κατέλαβε ένας αρνητικός σκεπτικισμός, δεδομένου ότι από όλα αυτά που μαθαίναμε από το ΜΜΕ για τα Εξάρχεια δεν περιποιούσαν την πιο θελκτική εικόνα για την πάλαι ποτέ γραφική και ήρεμη συνοικία του κλεινού Άστεως. Όμως ήθελα να παραστώ στα εγκαίνεια όχι μόνο γιατί θα γνώριζα από κοντά μια εξέχουσα, πολύπλευρη και αθόρυβη προσωπικότητα της ελληνικής κεραμικής τέχνης, τον γκαλερίστα και φιλότεχνο Γιάννη Παπανικολάου, αλλά και διότι διαισθανόμουν ότι θα είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία, διαφορετική από άλλες περιπτώσεις εγκαινείων.

Έτσι ακριβώς συνέβη! Ηταν ένα ζεστό υγρό βράδυ του Σεπτέμβρη όταν φτάσαμε με την κόρη μου, Ελπίδα, μπρος την πόρτα της γκαλερί. Μας υποδέχθηκε ο ίδιος ο γκαλερίστας και μας οδήγησε μέσα από ένα διάδρομο στις φιλικές αίθουσες της γκαλερί, που τις έλουζε ένας θαυμάσιος φωτισμός. Υπήρχε ήδη αθρόα συμμετοχή κεραμιστών από όλη τη χώρα με έργα που προκαλούσαν τον θαυμασμό των επισκεπτών που είχαν κατακλύσει τον εκθεσιακό χώρο. Ανάμεσα στους επισκέπτες γνώρισα και συνάντησα εξέχουσες προσωπικότητες της ελληνικής κεραμικής και της τέχνης γενικότερα.
Όπως μαθαίνω την ίδια εικόνα συναντά κανείς κάθε χρόνο μέχρι και σήμερα που έγινε η 9η Πανελλαδική Έκθεση Κεραμικής και παράλληλα η 5η Έκθεση Γλυπτικής, που παρόλο τον επαπειλούμενο κίνδυνο της πανδημίας συγκέντρωσε, όπως έμαθα αρκετούς φιλότεχνους.

Και βέβαια όπως κάθε έκθεση, έτσι και η τελευταία συνοδεύτηκε από την έκδοση ενός εύφορου καλαίσθητου και επιμελημένου τεύχους, με τον μόνιμο υπαινιγματικό, θα έλεγα, τίτλο «ΕΞΟΔΟΣ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ αρ.5», όπου εκτός από τις θαυμάσιες έγχρωμες φωτογραφίες όλων των έργων και τον κατάλογο των συμμετεχόντων κεραμιστών από όλη σχεδόν τη χώρα, είχε πλούσια αρθρογραφία και αφιερώματα για πολύ σημαντικά θέματα της ελληνικής κεραμικής. Τα καταγράφω πολύ σύντομα για οικονομία χρόνου:

Πρώτο θέμα: «Η Κεραμική Τέχνη μέσα από τη Ελληνική Ιστορία». Είναι αξιοθαύμαστο το πώς σε 40 σελίδες περνώντας από την εισαγωγική σελίδα 5, σε οδηγεί σε μια επική διαδρομή χιλιάδων χρόνων, από το 6000 π.Χ. περίπου ως τα σήμερα, την ζοφερή εποχή του κορωνοϊού, καταλήγοντας με μια συγκλονιστική θέση : «Αλλά το τραγικό φθινόπωρο του 2020, με την πανδημία του κορωνοϊού εκτός από την φτώχια και την ανεργία, αντιμετωπίζουμε την έκθεση των ιδεών, των αξιών και ων οραμάτων. Η αγωνία για το αύριο μας κάνει ανήμπορους για δημιουργία. Εμείς αντιστεκόμαστε με το μόνο όπλο που μας έχει απομείνει. Το πνεύμα και ο πολιτισμός για μας περικλείεται στη μαγική τέχνη της κεραμικής και επιμένει να ζει στον τόπο μας εδώ και οχτώ χιλιάδες χρόνια».

Δεύτερο θέμα: Ένα γοητευτικό και εμπεριστατωμένο πολυσέλιδο αφιέρωμα στη μυροβόλο Χίο, η οποία ξαφνιάζει ακόμα και τους ειδικούς με την κεραμική της ιστορία και παραγωγή. Εμένα τουλάχιστον με συνεπήρε!
Το τρίτο θέμα αφορά έξι κεραμίστες, που στο τεύχος κατονομάζονται με τον ποιητικό προσωνύμιο «Συνταξιδευτές». Καθένας από αυτούς αναφέρεται σε ένα ορισμένο θέμα της γνώσης του ή της ιστορίας του για την κεραμική. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ενότητα, διότι εκτός από την ποικιλία της περιεχόμενης ύλης, περιέχει και άγνωστα θέματα της τρέχουσας ελληνικής κεραμικής, τα οποία δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία και για τους μελετητές και για ιστοριογράφους της κεραμικής τέχνης.

Τέλος υπάρχει μια τέταρτη ενότητα με τον αινιγματικό τίτλο «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος». Πρόταση καταφατική (και όχι ως συνήθως ερωτηματική), διότι και τα έξι θέματα που περιλαμβάνονται στην ενότητα , χρήζουν καταφατικότητας, αφού ευαγγελίζονται τον πόθο της Ελλάδας-Γοργόνας να ζει ο Μέγας Αλέξανδρος μέσα από τα έργα της κεραμικής που αναδεικνύουν με μοναδική ενάργεια την ιστορική συνέχεια οχτώ χιλιετηρίδων.
Ενα απ’ αυτά «Η πρόταση της Εξόδου» συμπυκνώνει όλο το μεγαλεπήβολο όραμα του Γιάννη Παπανικολάου για την δημιουργία ενός διαχρονικού Μουσείου Κεραμικής Τέχνης, που θα αναδεικνύει περίτρανα την ιστορική και πολιτιστική ενότητα του Έθνους. Ένα όραμα που πρέπει να συγκινήσει όλους όσους αγαπούν τη χώρα, τον πολιτισμό της και την αρχαιότερη τέχνη του ανθρώπου, την κεραμική, που μεγαλούργησε σ’ αυτή εδώ τη γωνιά του κόσμου.
Όμως από το βιβλίο του βγαίνει και ένας βαθύς αναστεναγμός-διαμαρτυρία για τις κλεμμένες αρχαιότητες της Ελλάδας, από «εχθρούς που έχουν ντυθεί φίλοι», μεταξύ των οποίων υπάρχουν και κεραμικά μουσειακά έργα μοναδικής αισθητικής και τεχνικής τελειότητας και ιστορικής αξίας.

Θα θεωρούσα ελλιπές το κείμενο αυτό, αν δεν κατέθετα την πεποίθησή μου ότι ο Γιάννης Παπανικολάου είναι μια περίπτωση ανήσυχου, δημιουργικού και σεμνού ανθρώπου με γνώση, όραμα και στόχους, τους οποίους ευχόμαστε να πετύχει γιατί είναι σίγουρο ότι θα δώσουν νέα και δημιουργική ώθηση στη δεινώς πάσχουσα νεοελληνική κεραμική τέχνη.

Ηλίας Κουρτζής
Χημικός – Κεραμιστής